De afgelopen jaren heb je in dit Parochie Magazine steeds een fragment kunnen lezen uit een boek dat ik inspirerend vind. Twee jaar geleden zijn dat citaten geweest van wijlen paus Franciscus uit zijn boek Ik wens je een glimlach. Afgelopen jaar heb je psalmen kunnen lezen van gedetineerden. Dit jaar wil ik een aantal verrassende zienswijzen over de kerk met je delen. Ik ontleen ze aan een boek met een prikkelende titel: De kerk is fantastisch. Het is geschreven door Rik Torfs, een hoogleraar kerkrecht uit Leuven en voormalig politicus. Misschien ken je hem van tv. Zelf heb ik hem ontmoet op een middag over kerkvernieuwing. Zijn uitspraken waren met humor doorspekt, maar waren beslist serieus. Ze werkten ontnuchterend en zetten me regelmatig op een ander been. Zijn boek doet dat ook. Ik zou graag een paar van zijn denkbeelden daaruit met je willen delen. Daarbij zal veel verloren gaan van de sprankelende stijl waarin Torfs schrijft. Maar wie weet dat het ook jou aan het denken zet.
Niet ideaal
Is de kerk fantastisch? Maar weinigen zouden dit zo durven zeggen. Is het dan ironisch bedoeld? Toch niet. Wil Torfs er dan een ideaal mee schetsen, als een bijgekleurd en gefotoshopt beeld? Ook dat niet. Hij heeft oog voor de misstanden in de kerk en de zaken die schuren en pijn doen. Als kerkjurist heeft hij er genoeg gezien en meegemaakt. Daarom heeft hij er moeite mee als een kardinaal zegt dat de hoge morele geboden en waarden geen ideaalbeeld zijn, die grote menselijke inspanning vereisen, maar geschenken waarvan de vervulling je gewoon gegeven wordt. Slechts geloven in God zou volgens deze kardinaal voldoende zijn om bijv. te voldoen aan echtelijke trouw en de onontbindbaarheid van het huwelijk. ‘Hadden al de gehuwden die jarenlang worstelden met hun relatie en vaak de strijd verloren dat maar eerder geweten, denk ik dan,’ reageert Torfs.
Geen einde
De kerk is niet ideaal dus. Is de kerk dan iets om alleen maar felle kritiek op te hebben? Ook dat is niet de bedoeling van dit boek. Op andere plekken heeft Torfs in de loop van de jaren de nodige kritische vragen gesteld bij de opvattingen die mensen vanuit een machtspositie proberen op te dringen, zowel van buiten als binnen de kerk. Zoals mensen uit het publieke domein die met grote stelligheid beweren dat de kerk toch geen enkele waarde meer heeft-punt-einde gesprek. Of zoals een paus Johannes Paulus II die heeft gezegd dat de discussie over de priesterwijding van de vrouw definitief is afgesloten. ‘De hardnekkigheid, die overlevingskracht van schijnbaar voorbije discussies maakt mij gelukkig,’ schrijft Torfs. ‘Misschien omdat een christen, geïnspireerd door het evangelie, wel van paradoxen houdt maar niet van het definitieve einde. Dat is als de dood zonder Verrijzenis.’
Realisme en geloof
Nee, Torfs wil niks idealiseren en niks goedpraten. ‘Er schuilt naast veel goeds ook veel kwaads in de kerk. […] Ik maak me geen illusies. De kerk zal altijd, naast goede, ook minder goede trekjes hebben. Ze is geen bastion van morele perfectie […]. Juist omdat ze dat niet is, zijn vele mensen kwaad op haar. Ze verwierpen de kerk omdat ze gouden bergen van haar verwachtten. Ze geloofden er niet te weinig in maar te veel. Ze verlangden van haar een zuiverheid die ze niet kan bieden omdat ze tenslotte uit mensen bestaat. Leg er u gewoon bij neer’ raadt Torfs aan, ‘dat ze soms een beetje slecht is, zonder uw pogingen om haar te verbeteren op te geven natuurlijk.’ Tijdens Vaticanum II is het al gezegd: ‘“Ecclesia sancta semper et purificanda.” De heilige kerk moet altijd worden uitgezuiverd (Lumen Gentium).’
Rik Torfs zal in zijn boek dus niet beweren dat de kerk goed is. Wel dat ze fantastisch is. In het komende jaar zal ik steeds een hoofdstuk uit zijn boek nemen om die prikkelende stelling toe te lichten. Lees je met me mee?
